De là del mur
I
Foeura de porta Volta
de paes in paes
a la longa di sces
pedalavi in la molta
de la Comasna vuna
de sti mattinn passaa: ...
me seri dessedaa
con tant de grinta, in luna
sbiessa e in setton sul lett
pensavi: «cossa femm
incoeu?... l’è festa... andemm...
aria!... de sti fodrett...
moeuvet! te séntet no
la pendola? Madonna!
hin i noeuv or che sona
e sont in lett ammò!
giò con sti gamb... coragg,
ciappa la porta e proeuva
la bicicletta noeuva!»
A seri de vïagg
donca e de mja in mja
intant che pedalavi
quiettin... quiettin... vardavi
la campagna drevia,
vardavi i camp, i praa
noster chì de Milan,
qui cari patanflan
di noster praa, settaa
denter in la scighera,
denter a moeuj coi sò
fir de moron, coi sò
med de ganga... in filera
giò... giò... longa e longhera...
cassinn e cassinott,
paes e paesott
sgreg, pien de viran...
l’era
ona mattina grisa
d’ottober senza el vol
d’on passer, senza sol!...
...L’inverna... qui de Pisa...
riven adess in troppa
e la terra per lor
la smonta de color!
(...un’utomôbel... scioppa!)
A manzina, chinscì,
che bella stradioeula!...
(...macchin... macchin... la spoeula
fan...) ... e voo giò de chì!
Gabb e gabbett... firagn;
terra sutta... che gira
intorna al milla lira
la pertega... dagn
per mi che ghe n’òo minga!
Anca a fa l’avvocatt
aaah... te gh’ee pocch de sbatt..
...client che te siringa,
l’Irma, el padron de cà,
la lus, el calorifer; ...
l’è la storta del chiffer
che besogna trovà,
la tetta de tettà!
Cantell... cisto... Cantell...
zappà patati... quell
magara l’è de fà!
Torna come el Frigeri
alla scimma di scimm,
al caroeu dol Regimm...
al Viro... ai someneri
torna!
T’el là ol Pà-Bolla
su l’uss ch’al temp ol stròlega!
a battegh la cattolega
proeuvi d’ona parolla!
«O vu Regiò... disii
ch’a paes l’è cost chì?»
«A l’è Mombell... a l’è!»
II
Mombell...
...che strano effet
me fan certi paroll!...
...tra capp e coll
piómben e m’insarzissen
lor!
Per di or e di or
qui calavron che ronza
régnen in del cozzon
tant che m’insormentissen...
...Nivol... fantasma... nebbi...
sit...
omen... ideij... on mond,
mi disariss ch’intorna
tutt on mond ghe se forma,
rimm ghe resónen... vuna
la ciama
l’altra a campana e via
via te filet via
– vol de la fantasia! –...
...Mombell!...
...Mombell!...
dilla... redilla
quella parola lì
e poeu tórnela a dì
e allora... te comincet
a s’ ciariss... a capì...
...bolla d’aria nell’aria
parolla solitaria...
...ferma, che se colora...
La te dà no l’ideia
d’on sit avert e voeuij?...
te védet minga on praa?...
Ma per vedell polid
te gh’ee de sarà i oeucc...
perchè... l’è on pradesell
quest... che te par comé
d’avell gemò veduu
on’altra volta ti...
...ah sì...
...a corda molla...
...fra on bosch e ona muraja...
ona mattina...in sogn...
Me seri dessedaa
con tant de grinta, in luna
stramba e in setton sul lett,
cont ona gamba su
e l’altra giò... pensavi:
Oh tra la vuna e i do...
– Vanni! –
...qui pesciatoni
to... tutt a torna al lett...
par che te me rotòlet
sul cô!
– disevi –
...tas ch’el se quietta giò...
(forsi el mangia on limon...
o fors...)
...ma, no...
sent ch’el se moeuv ammò,
ch’el torna a camminà!
L’è in de quell fond de tomba
di sò penser ch’el luma,
el tasta
e come se l’andass
adree a ona nasta...
...séntel adess ch’el va
in sala... de là.
Alla mattina poeu,
alla mattina dopo...
gh’è lì di numeritt
in su ona carta scritt...
...«ooh... bell!...»
(...Nott... sogn...)
fiaa
de la mamma che dorma...
Ma se ‘l plafon el scrizza
(presonee che cammina...
cammina)
disi che l’è tornaa
de chì,
per dopo la mattina
quand el se desgarbia
trovass in del ciffon
quell’orinari ras
de pissa...
...«ooh... bell!!!...»
(Nott... sogn... nott...)
...i pee,
i pee...
sent qui pee... mi senti
sul cô
fintant che m’indormenti
adree...
(...nott... sogn...)
..voo giò,
giò...
– tenebror de sepolcher! –
(VVanni!)
qui pesciatoni
to...
(VVVanni!)
qui cappelloni
negher... qui cascianivol...
...se podess regordamm!
ma poss no... ma poss no...
...on’ideina gh’oo,
on’ideina appena...
...e l’è...
...quel de véssom insognaa
ch’el Gianetti... el Vanni e el Cros
pascolaven in d’on praa,
mutignaven... (cru... cru... cru...)
e savevi...
che quell pradesell rapaa
l’era giusta... e quella mura...
(...cru... cru...)
quella riga... bianca... lunga...
...lunga... e de qui trij
vun col pugn alla muraja...
– pumm... pumm... pumm... –
(al de là del mur cantaven!)
– pumm... pumm... –
...veder – tremor –
robetitt sul marmor...
...vos,
vos...
e qui colp...
«Cossa te fottet? !»
«Flitt...flitt... pompa del flitt...»
Sent el panscia come el salta,
come el picca... «Flitt...
flitt...» l’à vist on zanzaron!
L’è in quel torbor de qui sò
penser ch’el picca
«Flitt!...» ...ch’el picca alla stramezza,
par ch’el voeubbia vegnì foeura...
«Flitt...» on bus e vegnì foeura,
foeura... on bus «pompa del flitt!»
Pantopon... Calminn... gh’òo via
mi do parolett per ti
ch’hin on Sedobroll... on Dial...
che te calma... che te mett
quiett...
...arbor – pensa – on pradesin
verd;
...arbor – varda – ona finestra
averta su qui primm
butt...
Studi de Rugabella!
«Telefona la Costanza
per savé cossa ‘l voeur
a mezz dì»
«Cottelett
frett...
cottelett frett...»
responden da quella stanza.
«Cottelett frett...»
Hin qui do parolett
chì...
ciar e che te resciara...
...che te padima lì...
Hin qui pezzoeu giazzaa
che cambien ai malaa
de la fever alta...
«Cottelett frett... cottelett
frett...»
Nun per sti parolett...
(incantésem... deliri...)
passom quella muraja!!...
...Ona banca... ona pianta...
...ona banca... ona pianta,
ona cort stermenada
e di cámes a s’cera...
«È arrivato l’ambasciatore,
tantirom-lirom-lera...»
«Che cosa volete
tantirom-lirom-là?»
Canten i cámes bianch!
«Vogliamo la più bella
tantirom-lirom-lella!»
«Che cosa ne farete
tantirom-lirom-là?»
Bévela l’alegria
matta che se spampana!...
«che cosa volete
tantirom-lirom-lella...»
Voeurom on coo de gatt
per podé liberass
di penser... andà in oca,
voeurom desmentegass
del Roveda, di Edison
che tracolla... la gent
balenga, i scagg de guerra
tutto ò lassaa de là.
Mi seri fors «quell tescia»
del Milio, sceticasc
troia d’on avvocatt
giudes conciliador?...
chi se regorda ammò
alias de quell che seri?...
Mi, come l’Arrigona,
(Mombell!) come el maester
Annon, chì sont el Matt
– capìsset –
canti coi cámes bianch,
magni in di piatt de tolla,
caghi in del fazzolett.
Mi son el Matt e ti
(Cesan Boscon!)
te see ona patta molla,
on navascee...
– «Idioti
e semi idioti, scemi,
ciechi» – ...t’han miss in lista...
– «paralitici, vecchi
impotenti» – ...in quell
prospett te see «dei nostri
ricoverati»
che gh’òo in studi dedree
a quella maistaa...
– «Epilettici, infermi,
orfani di guerra;
Totale: Numer:
domilatresentses» –
T’ee imparaa dalla monega
a fa i calzett, te fee
i pattinn di fer
e se ven la Lily
a trovatt, te ghe dee
quell che t’ee faa in d’on mes.
Te gh’ee mai ‘vuu per sort
on coo che lavorava?
(...grand-laminage? ...sistema
Vanni?...
...motor?...)
Te gh’avévet quaidun
ti che te cognossevet?
(.......Maman?.......)
Te fee la tomma in terra!
Vess come la gallina
sull’era, el boeu in stalla!
Te giughet a la balla!
– «Idioti e semi idioti,
amputati rachitici,
infermi...» –
Su ona banca
de preja come on sacch
de strasc, insemenii...
(Viganon?... Casablanca?...)
...te rimiret el sô
che tramonta...
– paralitici, sordo
muti... –
i rusen in cà
l’è l’ora del mangià,
brugissen come besti!
...ariomvia...
al limet di groann...
«chichinscì l’è sempru festa
leraj!
col ciondol
leraj!...»
...da ona quaj ostaria
spunta on fil de canzon...
. . . . . . . . . . . . . . . .
III
. . . . . . . . . . . . . . . .
...«chichinscì l’è sempru festa
liriliraj!»
Mombell,
Vared... cassinn... paes...
a la longa di sces
pedalavi bell bell
vegnéndes a Milan...
«SÔ che se volta indree
– disevi – acqua ai pee;
scometti che doman...»
Macchin... macchiti... zam... zam...
motociclett che sgatta...
– Noeuva... Cassina Matta –
e l’oggiatton del tram!
Dopo i dì de laô
sira della doménega.
«chichinscì l’è sempru festa
leraj,
col ciondol
leraj...»
«i botteglion anegan
i magon...»
«chichinscì l’è sempru festa
liriliraj...»
«...ol zô
al par on marenghin
isto-vacca!» i a sentu
hin i viri, cramentu!
«Boetta-scià on careghin
isto-d’ona –madonna!»
«chichinscì l’è sempru festa
liriliraj!»
Disi che quand ven nott
l’unega hin i grappott...
...la surbuij... la rentrona...
la piola... «ses... cinqu...» «...butta
scià...» «...briscola da Re...»
«cinqu... ses...» «...giò... giò... che l’è
bona...» «...cinqu... sett... ses... tutta!»
Vundes chilometritt
al dazi... ona mezz’ora
e ghe semm...
«vott... sett... mora!!»
somenza de lumitt,
de ciaritt per la piana
intorna... intorna... albor
che monta là... sciaror
della Cittaa lontana...
Camïons... side-car
...macchin... macchin... sott... sott...
che se rusen adoss!...
rómben e in quell caldar
piómben de tutt i part!
Úlulen e con questi
rivi, tant che me pesti
a la contra qui ciar.
Rivi... ghe sont... e lì,
scolta mo, cossa vedi!
Matta puttana! vedi
on struzz a porta Volta!
Reclam del Trader-horn,
del Film-miracol, chì
tra duu tram, incazzii
trovi on struzz... t’ee capii?!
Sotta a on barocc-reclam
gh’è on struzz
viv, che me guarda!!
Foeura de porta Volta
de paes in paes
a la longa di sces
pedalavi in la molta
de la Comasna vuna
de sti mattinn passaa: ...
me seri dessedaa
con tant de grinta, in luna
sbiessa e in setton sul lett
pensavi: «cossa femm
incoeu?... l’è festa... andemm...
aria!... de sti fodrett...
moeuvet! te séntet no
la pendola? Madonna!
hin i noeuv or che sona
e sont in lett ammò!
giò con sti gamb... coragg,
ciappa la porta e proeuva
la bicicletta noeuva!»
A seri de vïagg
donca e de mja in mja
intant che pedalavi
quiettin... quiettin... vardavi
la campagna drevia,
vardavi i camp, i praa
noster chì de Milan,
qui cari patanflan
di noster praa, settaa
denter in la scighera,
denter a moeuj coi sò
fir de moron, coi sò
med de ganga... in filera
giò... giò... longa e longhera...
cassinn e cassinott,
paes e paesott
sgreg, pien de viran...
l’era
ona mattina grisa
d’ottober senza el vol
d’on passer, senza sol!...
...L’inverna... qui de Pisa...
riven adess in troppa
e la terra per lor
la smonta de color!
(...un’utomôbel... scioppa!)
A manzina, chinscì,
che bella stradioeula!...
(...macchin... macchin... la spoeula
fan...) ... e voo giò de chì!
Gabb e gabbett... firagn;
terra sutta... che gira
intorna al milla lira
la pertega... dagn
per mi che ghe n’òo minga!
Anca a fa l’avvocatt
aaah... te gh’ee pocch de sbatt..
...client che te siringa,
l’Irma, el padron de cà,
la lus, el calorifer; ...
l’è la storta del chiffer
che besogna trovà,
la tetta de tettà!
Cantell... cisto... Cantell...
zappà patati... quell
magara l’è de fà!
Torna come el Frigeri
alla scimma di scimm,
al caroeu dol Regimm...
al Viro... ai someneri
torna!
T’el là ol Pà-Bolla
su l’uss ch’al temp ol stròlega!
a battegh la cattolega
proeuvi d’ona parolla!
«O vu Regiò... disii
ch’a paes l’è cost chì?»
«A l’è Mombell... a l’è!»
II
Mombell...
...che strano effet
me fan certi paroll!...
...tra capp e coll
piómben e m’insarzissen
lor!
Per di or e di or
qui calavron che ronza
régnen in del cozzon
tant che m’insormentissen...
...Nivol... fantasma... nebbi...
sit...
omen... ideij... on mond,
mi disariss ch’intorna
tutt on mond ghe se forma,
rimm ghe resónen... vuna
la ciama
l’altra a campana e via
via te filet via
– vol de la fantasia! –...
...Mombell!...
...Mombell!...
dilla... redilla
quella parola lì
e poeu tórnela a dì
e allora... te comincet
a s’ ciariss... a capì...
...bolla d’aria nell’aria
parolla solitaria...
...ferma, che se colora...
La te dà no l’ideia
d’on sit avert e voeuij?...
te védet minga on praa?...
Ma per vedell polid
te gh’ee de sarà i oeucc...
perchè... l’è on pradesell
quest... che te par comé
d’avell gemò veduu
on’altra volta ti...
...ah sì...
...a corda molla...
...fra on bosch e ona muraja...
ona mattina...in sogn...
Me seri dessedaa
con tant de grinta, in luna
stramba e in setton sul lett,
cont ona gamba su
e l’altra giò... pensavi:
Oh tra la vuna e i do...
– Vanni! –
...qui pesciatoni
to... tutt a torna al lett...
par che te me rotòlet
sul cô!
– disevi –
...tas ch’el se quietta giò...
(forsi el mangia on limon...
o fors...)
...ma, no...
sent ch’el se moeuv ammò,
ch’el torna a camminà!
L’è in de quell fond de tomba
di sò penser ch’el luma,
el tasta
e come se l’andass
adree a ona nasta...
...séntel adess ch’el va
in sala... de là.
Alla mattina poeu,
alla mattina dopo...
gh’è lì di numeritt
in su ona carta scritt...
...«ooh... bell!...»
(...Nott... sogn...)
fiaa
de la mamma che dorma...
Ma se ‘l plafon el scrizza
(presonee che cammina...
cammina)
disi che l’è tornaa
de chì,
per dopo la mattina
quand el se desgarbia
trovass in del ciffon
quell’orinari ras
de pissa...
...«ooh... bell!!!...»
(Nott... sogn... nott...)
...i pee,
i pee...
sent qui pee... mi senti
sul cô
fintant che m’indormenti
adree...
(...nott... sogn...)
..voo giò,
giò...
– tenebror de sepolcher! –
(VVanni!)
qui pesciatoni
to...
(VVVanni!)
qui cappelloni
negher... qui cascianivol...
...se podess regordamm!
ma poss no... ma poss no...
...on’ideina gh’oo,
on’ideina appena...
...e l’è...
...quel de véssom insognaa
ch’el Gianetti... el Vanni e el Cros
pascolaven in d’on praa,
mutignaven... (cru... cru... cru...)
e savevi...
che quell pradesell rapaa
l’era giusta... e quella mura...
(...cru... cru...)
quella riga... bianca... lunga...
...lunga... e de qui trij
vun col pugn alla muraja...
– pumm... pumm... pumm... –
(al de là del mur cantaven!)
– pumm... pumm... –
...veder – tremor –
robetitt sul marmor...
...vos,
vos...
e qui colp...
«Cossa te fottet? !»
«Flitt...flitt... pompa del flitt...»
Sent el panscia come el salta,
come el picca... «Flitt...
flitt...» l’à vist on zanzaron!
L’è in quel torbor de qui sò
penser ch’el picca
«Flitt!...» ...ch’el picca alla stramezza,
par ch’el voeubbia vegnì foeura...
«Flitt...» on bus e vegnì foeura,
foeura... on bus «pompa del flitt!»
Pantopon... Calminn... gh’òo via
mi do parolett per ti
ch’hin on Sedobroll... on Dial...
che te calma... che te mett
quiett...
...arbor – pensa – on pradesin
verd;
...arbor – varda – ona finestra
averta su qui primm
butt...
Studi de Rugabella!
«Telefona la Costanza
per savé cossa ‘l voeur
a mezz dì»
«Cottelett
frett...
cottelett frett...»
responden da quella stanza.
«Cottelett frett...»
Hin qui do parolett
chì...
ciar e che te resciara...
...che te padima lì...
Hin qui pezzoeu giazzaa
che cambien ai malaa
de la fever alta...
«Cottelett frett... cottelett
frett...»
Nun per sti parolett...
(incantésem... deliri...)
passom quella muraja!!...
...Ona banca... ona pianta...
...ona banca... ona pianta,
ona cort stermenada
e di cámes a s’cera...
«È arrivato l’ambasciatore,
tantirom-lirom-lera...»
«Che cosa volete
tantirom-lirom-là?»
Canten i cámes bianch!
«Vogliamo la più bella
tantirom-lirom-lella!»
«Che cosa ne farete
tantirom-lirom-là?»
Bévela l’alegria
matta che se spampana!...
«che cosa volete
tantirom-lirom-lella...»
Voeurom on coo de gatt
per podé liberass
di penser... andà in oca,
voeurom desmentegass
del Roveda, di Edison
che tracolla... la gent
balenga, i scagg de guerra
tutto ò lassaa de là.
Mi seri fors «quell tescia»
del Milio, sceticasc
troia d’on avvocatt
giudes conciliador?...
chi se regorda ammò
alias de quell che seri?...
Mi, come l’Arrigona,
(Mombell!) come el maester
Annon, chì sont el Matt
– capìsset –
canti coi cámes bianch,
magni in di piatt de tolla,
caghi in del fazzolett.
Mi son el Matt e ti
(Cesan Boscon!)
te see ona patta molla,
on navascee...
– «Idioti
e semi idioti, scemi,
ciechi» – ...t’han miss in lista...
– «paralitici, vecchi
impotenti» – ...in quell
prospett te see «dei nostri
ricoverati»
che gh’òo in studi dedree
a quella maistaa...
– «Epilettici, infermi,
orfani di guerra;
Totale: Numer:
domilatresentses» –
T’ee imparaa dalla monega
a fa i calzett, te fee
i pattinn di fer
e se ven la Lily
a trovatt, te ghe dee
quell che t’ee faa in d’on mes.
Te gh’ee mai ‘vuu per sort
on coo che lavorava?
(...grand-laminage? ...sistema
Vanni?...
...motor?...)
Te gh’avévet quaidun
ti che te cognossevet?
(.......Maman?.......)
Te fee la tomma in terra!
Vess come la gallina
sull’era, el boeu in stalla!
Te giughet a la balla!
– «Idioti e semi idioti,
amputati rachitici,
infermi...» –
Su ona banca
de preja come on sacch
de strasc, insemenii...
(Viganon?... Casablanca?...)
...te rimiret el sô
che tramonta...
– paralitici, sordo
muti... –
i rusen in cà
l’è l’ora del mangià,
brugissen come besti!
...ariomvia...
al limet di groann...
«chichinscì l’è sempru festa
leraj!
col ciondol
leraj!...»
...da ona quaj ostaria
spunta on fil de canzon...
. . . . . . . . . . . . . . . .
III
. . . . . . . . . . . . . . . .
...«chichinscì l’è sempru festa
liriliraj!»
Mombell,
Vared... cassinn... paes...
a la longa di sces
pedalavi bell bell
vegnéndes a Milan...
«SÔ che se volta indree
– disevi – acqua ai pee;
scometti che doman...»
Macchin... macchiti... zam... zam...
motociclett che sgatta...
– Noeuva... Cassina Matta –
e l’oggiatton del tram!
Dopo i dì de laô
sira della doménega.
«chichinscì l’è sempru festa
leraj,
col ciondol
leraj...»
«i botteglion anegan
i magon...»
«chichinscì l’è sempru festa
liriliraj...»
«...ol zô
al par on marenghin
isto-vacca!» i a sentu
hin i viri, cramentu!
«Boetta-scià on careghin
isto-d’ona –madonna!»
«chichinscì l’è sempru festa
liriliraj!»
Disi che quand ven nott
l’unega hin i grappott...
...la surbuij... la rentrona...
la piola... «ses... cinqu...» «...butta
scià...» «...briscola da Re...»
«cinqu... ses...» «...giò... giò... che l’è
bona...» «...cinqu... sett... ses... tutta!»
Vundes chilometritt
al dazi... ona mezz’ora
e ghe semm...
«vott... sett... mora!!»
somenza de lumitt,
de ciaritt per la piana
intorna... intorna... albor
che monta là... sciaror
della Cittaa lontana...
Camïons... side-car
...macchin... macchin... sott... sott...
che se rusen adoss!...
rómben e in quell caldar
piómben de tutt i part!
Úlulen e con questi
rivi, tant che me pesti
a la contra qui ciar.
Rivi... ghe sont... e lì,
scolta mo, cossa vedi!
Matta puttana! vedi
on struzz a porta Volta!
Reclam del Trader-horn,
del Film-miracol, chì
tra duu tram, incazzii
trovi on struzz... t’ee capii?!
Sotta a on barocc-reclam
gh’è on struzz
viv, che me guarda!!