Delio Tessa

Delio Tessa

1886–1939 · visse 52 anni IT IT

n. 1886-11-18, Milão · m. 1939-09-21, Milão

da La mort della Gussona

III
Quist hin quij, come t’óo ditt,
che se rùsen... quij che suda.
Giust che semm con sta mettuda,
mo, vuij scoeudom on petitt;

tiri giò dal spazzacà
per francatt meij la reson
cont on alter paragon
el pu ransc di calancà,

la Gussona, per esempi!
Quella povera veggetta
ghe n’à miss a fà spazzetta,
l’à patii pur anca! on scempi

se n’è faa quella mattocca
storba-luna della veggia!
Per rivà a trà giò la seggia,
prima sorda, porca l’oca,

sorda pesg dell’avvocatt
Verga i dì che pieuv, e in fond,
orba, crincio, de sconfond
la Livietta cont el gatt!

Corno acustich, lavativ,
perucchina, caij, dentera,
cint erniari e ona filera
de quaresem maladiv!

Quanti? Mah! Quaicossolina
come sui noranta. «Hin tanti»,
la diseva, «e tiri avanti».
– se cammina, se cammina! –

Ingrugnada in qui so quatter
busegàtter de stanzett,
in tra ona poltrona e el lett,
la soa donna e quel teater

d’on Mostrin, la soa gattascia,
dì per dì, vardee, l’andava
là ancamò... la carocciava
d’ora in ora, poverascia!

fina tant che – te regordet? –
l’è staa el sett de magg del dòdes...
(nò, del vùndes o del dòdes?)
...de mattina – te regordet? –

...in sul primm sô... borla dent...
(che desgarbiada... esuss!)
...ponf!... la Margherita... (l’uss!)
«Gh’è vegnuu on colp d’accident

alla sciora Antonietta!!...»
«Eh?! coss’è?!...» me pader, foeu,
salta foeu del lett e poeu:
«vegni... vegni... la calzetta,

troeuvi minga la calzetta,
Clara!... vegni...» – On sara-sara...
«La m’a ditt la portinara
de cor subit...» «vegni... petta,

i mudand... Clara!!...» E mi cor,
cor dal pader Felissari,
brònchel lì in confessionari,
càscel sù, cor dal dottor...

...Orba, sorda, muta, morta,
poverascia, per metà,
la Gussona l’era là
sotta i dobbi a batt la porta...

On sciampin sora ai fodrett
la raspava... la palpava...
«Dove sont?» la farfojava,
«dove sont?...» «In del so lett,

a cà soa...» e quell sciampin
che raspava sui fodrett,
la mia mamma ghe le mett,
per quietalla, sul cossin...

lì, sui ciffer... lee j e tocca...
la sent sotta l’A e el G
e la rid – aah... l’à capii... –
e la rid, storgend la bocca...

Ghe voo lì derent: «E donca
come valla? ben?» ghe foo.
Nò: la secudiss el coo:
...la me guarda... la me bronca

ona man... «Robba de pocch...
uff... l’è nient... el passa... el passa...»
Nò... la dis de nò... la biassa,
la mastega, la fà mocch,

mocch de dio! per di su
on quaj coss, ma no la po’
pu parlà... l’è inutil, nò,
la fa segn che la pò pu,

la pò pu... l’è sassinada
chì in la lengua... pu parlà...
pu. La volta el coo in là
e la fa giò ona lucciada...

V
Greta Garbo, Colleen Moore,
Wilma Banky, Taylor.
Questa chí – bocca tirenta,
dal tignon lazz a la geppa –
questa chí l’è la Gussona
morta!!

Gloria Swanson, Bessie Love,
Billie Dove, Lilly Page,
aria, aria farfallett
della Metro, della Fox,
della Paramaunt... aria!
Paradis millanoeuvecent-
trenta,

se soffega in la Lupetta,
aria... aria!!

De quel matt che sont, on vol,
pensi, on vol de farfallett,
de cicitt, a coronetta,
intorna al lett
de la sciora Antonietta
morta!
Leggi la poesia completa

Poesie

5

da La mort della Gussona

III
Quist hin quij, come t’óo ditt,
che se rùsen... quij che suda.
Giust che semm con sta mettuda,
mo, vuij scoeudom on petitt;

tiri giò dal spazzacà
per francatt meij la reson
cont on alter paragon
el pu ransc di calancà,

la Gussona, per esempi!
Quella povera veggetta
ghe n’à miss a fà spazzetta,
l’à patii pur anca! on scempi

se n’è faa quella mattocca
storba-luna della veggia!
Per rivà a trà giò la seggia,
prima sorda, porca l’oca,

sorda pesg dell’avvocatt
Verga i dì che pieuv, e in fond,
orba, crincio, de sconfond
la Livietta cont el gatt!

Corno acustich, lavativ,
perucchina, caij, dentera,
cint erniari e ona filera
de quaresem maladiv!

Quanti? Mah! Quaicossolina
come sui noranta. «Hin tanti»,
la diseva, «e tiri avanti».
– se cammina, se cammina! –

Ingrugnada in qui so quatter
busegàtter de stanzett,
in tra ona poltrona e el lett,
la soa donna e quel teater

d’on Mostrin, la soa gattascia,
dì per dì, vardee, l’andava
là ancamò... la carocciava
d’ora in ora, poverascia!

fina tant che – te regordet? –
l’è staa el sett de magg del dòdes...
(nò, del vùndes o del dòdes?)
...de mattina – te regordet? –

...in sul primm sô... borla dent...
(che desgarbiada... esuss!)
...ponf!... la Margherita... (l’uss!)
«Gh’è vegnuu on colp d’accident

alla sciora Antonietta!!...»
«Eh?! coss’è?!...» me pader, foeu,
salta foeu del lett e poeu:
«vegni... vegni... la calzetta,

troeuvi minga la calzetta,
Clara!... vegni...» – On sara-sara...
«La m’a ditt la portinara
de cor subit...» «vegni... petta,

i mudand... Clara!!...» E mi cor,
cor dal pader Felissari,
brònchel lì in confessionari,
càscel sù, cor dal dottor...

...Orba, sorda, muta, morta,
poverascia, per metà,
la Gussona l’era là
sotta i dobbi a batt la porta...

On sciampin sora ai fodrett
la raspava... la palpava...
«Dove sont?» la farfojava,
«dove sont?...» «In del so lett,

a cà soa...» e quell sciampin
che raspava sui fodrett,
la mia mamma ghe le mett,
per quietalla, sul cossin...

lì, sui ciffer... lee j e tocca...
la sent sotta l’A e el G
e la rid – aah... l’à capii... –
e la rid, storgend la bocca...

Ghe voo lì derent: «E donca
come valla? ben?» ghe foo.
Nò: la secudiss el coo:
...la me guarda... la me bronca

ona man... «Robba de pocch...
uff... l’è nient... el passa... el passa...»
Nò... la dis de nò... la biassa,
la mastega, la fà mocch,

mocch de dio! per di su
on quaj coss, ma no la po’
pu parlà... l’è inutil, nò,
la fa segn che la pò pu,

la pò pu... l’è sassinada
chì in la lengua... pu parlà...
pu. La volta el coo in là
e la fa giò ona lucciada...

V
Greta Garbo, Colleen Moore,
Wilma Banky, Taylor.
Questa chí – bocca tirenta,
dal tignon lazz a la geppa –
questa chí l’è la Gussona
morta!!

Gloria Swanson, Bessie Love,
Billie Dove, Lilly Page,
aria, aria farfallett
della Metro, della Fox,
della Paramaunt... aria!
Paradis millanoeuvecent-
trenta,

se soffega in la Lupetta,
aria... aria!!

De quel matt che sont, on vol,
pensi, on vol de farfallett,
de cicitt, a coronetta,
intorna al lett
de la sciora Antonietta
morta!

De là del mur

I
Foeura de porta Volta
de paes in paes
a la longa di sces
pedalavi in la molta

de la Comasna vuna
de sti mattinn passaa: ...

me seri dessedaa
con tant de grinta, in luna

sbiessa e in setton sul lett
pensavi: «cossa femm
incoeu?... l’è festa... andemm...
aria!... de sti fodrett...

moeuvet! te séntet no
la pendola? Madonna!
hin i noeuv or che sona
e sont in lett ammò!

giò con sti gamb... coragg,
ciappa la porta e proeuva
la bicicletta noeuva!»
A seri de vïagg

donca e de mja in mja
intant che pedalavi
quiettin... quiettin... vardavi
la campagna drevia,

vardavi i camp, i praa
noster chì de Milan,
qui cari patanflan
di noster praa, settaa

denter in la scighera,
denter a moeuj coi sò
fir de moron, coi sò
med de ganga... in filera

giò... giò... longa e longhera...
cassinn e cassinott,
paes e paesott
sgreg, pien de viran...
l’era
ona mattina grisa
d’ottober senza el vol
d’on passer, senza sol!...

...L’inverna... qui de Pisa...
riven adess in troppa
e la terra per lor
la smonta de color!
(...un’utomôbel... scioppa!)

A manzina, chinscì,
che bella stradioeula!...
(...macchin... macchin... la spoeula
fan...) ... e voo giò de chì!

Gabb e gabbett... firagn;
terra sutta... che gira
intorna al milla lira
la pertega... dagn

per mi che ghe n’òo minga!
Anca a fa l’avvocatt
aaah... te gh’ee pocch de sbatt..
...client che te siringa,

l’Irma, el padron de cà,
la lus, el calorifer; ...
l’è la storta del chiffer
che besogna trovà,

la tetta de tettà!
Cantell... cisto... Cantell...
zappà patati... quell
magara l’è de fà!

Torna come el Frigeri
alla scimma di scimm,
al caroeu dol Regimm...
al Viro... ai someneri

torna!

T’el là ol Pà-Bolla
su l’uss ch’al temp ol stròlega!
a battegh la cattolega
proeuvi d’ona parolla!

«O vu Regiò... disii
ch’a paes l’è cost chì?»
«A l’è Mombell... a l’è!»

II
Mombell...

...che strano effet
me fan certi paroll!...

...tra capp e coll
piómben e m’insarzissen
lor!

Per di or e di or
qui calavron che ronza
régnen in del cozzon
tant che m’insormentissen...

...Nivol... fantasma... nebbi...
sit...
omen... ideij... on mond,
mi disariss ch’intorna
tutt on mond ghe se forma,
rimm ghe resónen... vuna
la ciama
l’altra a campana e via
via te filet via
– vol de la fantasia! –...

...Mombell!...
...Mombell!...

dilla... redilla
quella parola lì
e poeu tórnela a dì
e allora... te comincet
a s’ ciariss... a capì...

...bolla d’aria nell’aria
parolla solitaria...
...ferma, che se colora...

La te dà no l’ideia
d’on sit avert e voeuij?...
te védet minga on praa?...

Ma per vedell polid
te gh’ee de sarà i oeucc...
perchè... l’è on pradesell

quest... che te par comé
d’avell gemò veduu
on’altra volta ti...

...ah sì...

...a corda molla...
...fra on bosch e ona muraja...
ona mattina...in sogn...

Me seri dessedaa
con tant de grinta, in luna
stramba e in setton sul lett,
cont ona gamba su
e l’altra giò... pensavi:
Oh tra la vuna e i do...

– Vanni! –

...qui pesciatoni
to... tutt a torna al lett...
par che te me rotòlet
sul cô!
– disevi –

...tas ch’el se quietta giò...

(forsi el mangia on limon...
o fors...)

...ma, no...
sent ch’el se moeuv ammò,
ch’el torna a camminà!

L’è in de quell fond de tomba
di sò penser ch’el luma,
el tasta
e come se l’andass
adree a ona nasta...
...séntel adess ch’el va
in sala... de là.

Alla mattina poeu,
alla mattina dopo...
gh’è lì di numeritt
in su ona carta scritt...

...«ooh... bell!...»
(...Nott... sogn...)

fiaa
de la mamma che dorma...

Ma se ‘l plafon el scrizza
(presonee che cammina...
cammina)
disi che l’è tornaa
de chì,
per dopo la mattina
quand el se desgarbia
trovass in del ciffon
quell’orinari ras
de pissa...

...«ooh... bell!!!...»

(Nott... sogn... nott...)

...i pee,
i pee...
sent qui pee... mi senti
sul cô
fintant che m’indormenti
adree...

(...nott... sogn...)

..voo giò,
giò...
– tenebror de sepolcher! –

(VVanni!)

qui pesciatoni
to...

(VVVanni!)

qui cappelloni
negher... qui cascianivol...
...se podess regordamm!
ma poss no... ma poss no...
...on’ideina gh’oo,
on’ideina appena...
...e l’è...
...quel de véssom insognaa
ch’el Gianetti... el Vanni e el Cros
pascolaven in d’on praa,
mutignaven... (cru... cru... cru...)
e savevi...
che quell pradesell rapaa
l’era giusta... e quella mura...
(...cru... cru...)
quella riga... bianca... lunga...
...lunga... e de qui trij
vun col pugn alla muraja...
– pumm... pumm... pumm... –
(al de là del mur cantaven!)
– pumm... pumm... –

...veder – tremor –
robetitt sul marmor...
...vos,

vos...
e qui colp...

«Cossa te fottet? !»

«Flitt...flitt... pompa del flitt...»
Sent el panscia come el salta,
come el picca... «Flitt...
flitt...» l’à vist on zanzaron!
L’è in quel torbor de qui sò
penser ch’el picca
«Flitt!...» ...ch’el picca alla stramezza,
par ch’el voeubbia vegnì foeura...
«Flitt...» on bus e vegnì foeura,
foeura... on bus «pompa del flitt!»

Pantopon... Calminn... gh’òo via
mi do parolett per ti
ch’hin on Sedobroll... on Dial...
che te calma... che te mett
quiett...
...arbor – pensa – on pradesin
verd;
...arbor – varda – ona finestra
averta su qui primm
butt...

Studi de Rugabella!

«Telefona la Costanza
per savé cossa ‘l voeur
a mezz dì»
«Cottelett
frett...
cottelett frett...»

responden da quella stanza.

«Cottelett frett...»

Hin qui do parolett
chì...
ciar e che te resciara...
...che te padima lì...

Hin qui pezzoeu giazzaa
che cambien ai malaa
de la fever alta...

«Cottelett frett... cottelett
frett...»

Nun per sti parolett...
(incantésem... deliri...)
passom quella muraja!!...

...Ona banca... ona pianta...
...ona banca... ona pianta,
ona cort stermenada
e di cámes a s’cera...

«È arrivato l’ambasciatore,
tantirom-lirom-lera...»
«Che cosa volete
tantirom-lirom-là?»

Canten i cámes bianch!

«Vogliamo la più bella
tantirom-lirom-lella!»
«Che cosa ne farete
tantirom-lirom-là?»

Bévela l’alegria
matta che se spampana!...
«che cosa volete
tantirom-lirom-lella...»

Voeurom on coo de gatt
per podé liberass
di penser... andà in oca,
voeurom desmentegass
del Roveda, di Edison
che tracolla... la gent
balenga, i scagg de guerra
tutto ò lassaa de là.

Mi seri fors «quell tescia»
del Milio, sceticasc
troia d’on avvocatt
giudes conciliador?...
chi se regorda ammò
alias de quell che seri?...
Mi, come l’Arrigona,
(Mombell!) come el maester
Annon, chì sont el Matt
– capìsset –
canti coi cámes bianch,
magni in di piatt de tolla,
caghi in del fazzolett.
Mi son el Matt e ti
(Cesan Boscon!)
te see ona patta molla,
on navascee...

– «Idioti
e semi idioti, scemi,
ciechi» – ...t’han miss in lista...
– «paralitici, vecchi
impotenti» – ...in quell
prospett te see «dei nostri
ricoverati»
che gh’òo in studi dedree
a quella maistaa...

– «Epilettici, infermi,
orfani di guerra;
Totale: Numer:
domilatresentses» –

T’ee imparaa dalla monega
a fa i calzett, te fee
i pattinn di fer
e se ven la Lily
a trovatt, te ghe dee
quell che t’ee faa in d’on mes.
Te gh’ee mai ‘vuu per sort
on coo che lavorava?

(...grand-laminage? ...sistema
Vanni?...

...motor?...)

Te gh’avévet quaidun
ti che te cognossevet?

(.......Maman?.......)

Te fee la tomma in terra!

Vess come la gallina
sull’era, el boeu in stalla!

Te giughet a la balla!

– «Idioti e semi idioti,
amputati rachitici,
infermi...» –

Su ona banca
de preja come on sacch
de strasc, insemenii...

(Viganon?... Casablanca?...)

...te rimiret el sô
che tramonta...

– paralitici, sordo
muti... –

i rusen in cà
l’è l’ora del mangià,

brugissen come besti!

...ariomvia...
al limet di groann...

«chichinscì l’è sempru festa
leraj!
col ciondol
leraj!...»

...da ona quaj ostaria
spunta on fil de canzon...
. . . . . . . . . . . . . . . .

III
. . . . . . . . . . . . . . . .
...«chichinscì l’è sempru festa
liriliraj!»

Mombell,
Vared... cassinn... paes...
a la longa di sces
pedalavi bell bell

vegnéndes a Milan...
«SÔ che se volta indree
– disevi – acqua ai pee;
scometti che doman...»

Macchin... macchiti... zam... zam...
motociclett che sgatta...
– Noeuva... Cassina Matta –
e l’oggiatton del tram!

Dopo i dì de laô
sira della doménega.

«chichinscì l’è sempru festa
leraj,
col ciondol
leraj...»

«i botteglion anegan
i magon...»

«chichinscì l’è sempru festa
liriliraj...»

«...ol zô

al par on marenghin
isto-vacca!» i a sentu
hin i viri, cramentu!
«Boetta-scià on careghin

isto-d’ona –madonna!»

«chichinscì l’è sempru festa
liriliraj!»

Disi che quand ven nott
l’unega hin i grappott...
...la surbuij... la rentrona...

la piola... «ses... cinqu...» «...butta
scià...» «...briscola da Re...»
«cinqu... ses...» «...giò... giò... che l’è
bona...» «...cinqu... sett... ses... tutta!»

Vundes chilometritt
al dazi... ona mezz’ora
e ghe semm...

«vott... sett... mora!!»

somenza de lumitt,

de ciaritt per la piana
intorna... intorna... albor
che monta là... sciaror
della Cittaa lontana...

Camïons... side-car
...macchin... macchin... sott... sott...
che se rusen adoss!...
rómben e in quell caldar

piómben de tutt i part!

Úlulen e con questi
rivi, tant che me pesti
a la contra qui ciar.

Rivi... ghe sont... e lì,
scolta mo, cossa vedi!
Matta puttana! vedi
on struzz a porta Volta!

Reclam del Trader-horn,
del Film-miracol, chì
tra duu tram, incazzii
trovi on struzz... t’ee capii?!

Sotta a on barocc-reclam
gh’è on struzz
viv, che me guarda!!

El bell maghetta

Roston, Lily,
Rita, Gaby,
pittor de cà,
me sprusna ammì
de pacciugà

cont i peneij!
Quanti cinqu gheij
mi de fioeu
ch’òo traa in pasteij!
Mo giusta incoeu

busci de dacch
denter – zìcch, zacch –
sotta! e all’Irmetta
de pitturacch
on bell maghetta

della giornada.
Quand te see andada
foeura per toeu
carta bollada,
l’eet vist incoeu,

lu, propi lu,
vera, di sù;
dimm come l’era:
...stringaa... faa sù...
uuuh... come l’era:

struccaa... a coo bass,
squasi el portass
a spagoletta
la Mort a spass...
...in cupoletta

de cardanell,
faccia d’usell,
crappa de passer,
l’è el Pavanell
che vá... che passa...

fìlel... che coa
la vita soa...
– stramba... nottambola
che longa coa!...
Semper in sciambola,

semper in macchina,
lu, l’è la macchina
per podè cor...
...andà... la macchina...
...ma intanta, lor,

i strij, i strij
te disi... i strij
la vita foeura
coi scinivij
ghe sùscen... foeura

dai dit di pee!...
Tendegh adree!
Dov’ell? com’è?
(oh che mestee!)
Tè chì

– Taxì,
ombrell... button...
ruson... –

ma té,

se l’era lì
adess... lì inscì!
dove el po vess
andaa a finì?

– Camiòn, reclamm,
motociclett
e tramm –

t’el là!... oh dess!

Cláxon... uuuhh...
(tran sù!)
pett... peett...
(caghen adess!)
e on fiumm, on fiumm
de gent... on fiumm!
e lu,
dov’el?
in fumm
l’è andaa,
o bell
ma vaa! – el gh’è pu!

La pobbia de cà Colonetta

L’è creppada la pobbia de cà
Colonetta: té chí: la tormenta
in sto Luj se Dio voeur l’à incriccada
e crich crach, pataslonfeta-là

me l’à trada chí longa e tirenta,
dopo ben dusent ann che la gh’era!
L’è finida! eppur... bell’e inciodada

lì, la cascia ancamò, la voeur nó
morì, adess che gh’è chí Primavera...

andemm... nà... la fà sens... guardegh nó!

La poesia della Olga

I
De quell nagott che foo, de quell’eterno
nagotta che mi foo, no me rebelli,
Olga, no me rebelli! o vita andada,
vita strascia de mi... viva l’inferno
alegher della tua gent desculada!

Dent in quell gran somenament de piattol
e de scimes, buttaa là come on roj,
ponzi sul lett di troj! O Capa-vacca,
o ti Olga dà a trà! A grann e a raccol
tirom a carettà ch’el se impocciacca

el mond de prepotent e de cagoni!
O ti, sapienta donna, de coscenza,
spua la tua sentenza, su coss’hin
i omen... foeura... foeura... di cojoni...!
«Ruffian... ruffian... ruffian... ecco coss’hin

i omen!» «Olga, e i donn?» «I donn?... hin vacch,
hin vacch i donn... vacch e ruffian... e ti...»
«sì... sì... cossa son mi?...» «te voeut savell
coss te disen a ti? proeuva a ciamagh
al primm che ven... l’è l’avvocatt porscell!».

Semm su la Vedra al quindes e ghe stemm!
Me senti incoeu el rebuij della mattana,
senti che se destana ammò dopo tant ann
la voeuja de cantà... Olga, cantemm!
O Piazza della Vedra... o carampann

de cà... o tanabus... buej... ratter...
o tosann della vita... o casotej
vecc de cinquanta gheij e la minestra!
In qui sepolcher, in qui scorpioner
– sprangh alla porta, stoppa la finestra –

gh’era su de qui facc de brentador,
te tiraven a voltra de qui gamb...
e la metress al banch?!... quell’assabesa
col fà de lavandera de color!...
...gh’era la Carmen... gh’era la Francesa...

bozzaven de bell primm a tutta possa
e ciaccolaven; ma de quindesina
in quindesina, ghe calava i ari,
all’oli de la lumm, all’aria possa
se padimaven in qui colombari.

Cantemm, Olga, cantemm de qui tosann
antich la grama sorta, l’ultem pass
de quand hin sul quarciass a la cà bassa;
là denter ghe inveggiaven ann e ann,
ghe marsciven là denter tutta grassa

e acqua, sfacchinaven... su e giò...
e giò e su, col debet a la cà,
incadenaa a la cà come i baìra
a la terra... talment che invers i dò
de la mattina pu no sospiraven

che de buttass sul lecc, de restà là!...

II
Ma dalla Piazza, ma dalla Contrada
l’è come ona ventada che la spazza
el veggiumm quell besbili che a la cà
della Olga el te monta dalla Piazza!

Italia renascenta l’è la granda
s’cera franca di negher, di sacchetta,
l’è ‘l sussur di rocchetta... o mond peoca!
«luce... luce...» quist hinn che te comanda,
mediator de tosann, mercant de coca!

Gh’àn la Delage, la Buick alla porta!
Mi come porch e ti come baltrocca
con bottega de fiocca... onori, onora
i caff della ruffianaria resorta!
O primavera noeuva che s’infiora,

Italia renovada in di to vacch!!
Al par dell’avvocatt, dell’ingegnee
se metten al mestee zelantament:
Olga, cossa ne troeuvom a pensagh,
tosann de portich e tosann d’ambient!

...e la cà l’è moderna! scal de marmor,
rovera de slavonia, mezz pastell,
acqua calda, piastrell... in la Gisella;
orden... silenzi... in la Virginia; arbor
in l’atri... statov... ona fontanella!

Macchina, quella cà! tutt on quadrant
de transatlantech miri a numeritt
e tutti qui ciaritt ghe sponten quala
tosa – pizzandes – a la governant,
quala tosa l’è in stanza o l’è de sala.

«La Meranotta l’è ancamò de sora?...
...adess quand la ven giò... digh alla Cia
che gh’è la compagnia del Besc al sett...
sonegh all’Aurelia...» «...la fà l’ora!...»
«...L’è chi domà d’ier... l’è de primm mett...

...lassa fà a mi...» «...Libera?...» «...Pass... no... no
ch’el scior l’è de per lu... mèttel al vott...»

Dan-daran-dan Luzia...
sotta a quell cassinott
ghe sta la veggia stria
che fa ballà i pigott...
dan-daran-dan Luzia!

La Cici l’è malada, la pò pu
fa qui basej di trenta volt al dì...
l’è quasi in sul finì... i pee la gh’à
che sdoloren... ghe tocca tegnij su
alt a la sira per podé requià!

«...sì... sì... va ben tuscoss... l’è brava in stanza
e l’è ona tosa d’ora... ma la mia
cà... – dighel ti, Maria – ...anca per lee...
riva la nott e cossa la se vanza?
...capissi anmì... se ghe fa mal i pee...

ma chichinscì l’è minga la Baggina...»

Qui tre valis!...

«...La cà del Bodria? Milla?
ma coss te diset... milla lir? dò... dò...
te vegnen foeura in ona quindicina...
domandeghel del rest alla Totò!

La cà l’è bonna... lavorà de bocca...
te vedaree...»

...cominciom a andà giò...
...la Cici... la Totò...

...tra on gipponin
e l’alter... gh’è... (de quand?)... e no le tocca!
...(Tabù... tabù...) ...gh’è lì quel ritrattin!

cold-cream... tout-de-même... foeura i cassett di mobil...

«Questa per’mi l’è diventada stretta...
...e daghela all’Annetta?! ...a tralla via!...»

(Tosa de tre valis!)... dall’utumobil...

...mancia alla coeuga... basa la Maria...

Dan-daran-dan Luzia...
sotta a quell cassinott
ghe sta la veggia stria
che fa ballà i pigott...
dan-daran-dan Luzia!

L’è des ann che la gira e ghe l’àn dada
la pagnotta alla povera Cicì!
Intanta ch’el taxì... Rondò... Sempion...
Pontacc... Bastion... el se magna la strada,
la marca lee... la se smazzucca... bon

che on quaicoss la gh’à via... ...anca in provincia
disen che se resìa... ...chi o là,
basta de tirà a cà... ...Vares, Mortara,
Lod, Vigeven... e poeu se recomincia
anmò... Vares, Vigeven, Lod, Mortara

fina tant che la corsa l’è finida!
«Hin dodes e cinquanta col bagalli...
...gh’òo no i dò lira... cali de moneda!»
Se rangen tucc... hin tucc della partida,
tucc della lega... ...basta ch’el te veda

vun e el te ciolla!... ...Olga, di’ su la toa!
«Vacca te see... e come vacca, andèmm
a Lod dal Bodria... andèmm!»

Oh! la campagna
che passa... i praa... i praa... l’era la soa
vita forsi la vita de campagna!

Tosa de Trucazan, a l’è da foeu!
ma l’àn logada i soeu in Spallanzani
in del patron del trani... ...on sparg... on pomm;
sgurrà bottelli... ...brasciorà fioeu...
servetta in rosc in sui basej del Domm.

Nanca el parlà: «El me apà» la fava;
e cossa gh’è success quella mattina?...
...la gh’à in ment ona tina... ...come ciocca
de quell fortor del vin che travasava...
ona faccia la ved... e quella bocca...
e dò sciamp che l’imbraghen... inivida,
strepenenta... (ona nivola quell dì)...
e la se troeuva lì... sballada... sola!
Poeu l’an spedida in di so gent... manzida!!
Quand l’à prusmada el vecio che la fioeula...

«Oh mamm... o pà...» – ona cadrega! – «Cristo
d’on sacramento, foeu i vacch de cà mia!»

Dan-daran-dan Luzia...
sotta a quell cassinott
ghe sta la veggia stria
che fa ballà i pigott...
dan-daran-dan Luzia!

L’à catasciada el Gamba e te le porta
a ti, Olga, per collogalla!

Incoeu,
ah se Dio voeur incoeu, la gh’à ona scagna
de podé settass giò... l’è stracca morta
e questa l’è ona cà dove se magna

e se dorma... in saletta la se pisora...
«Sul poggiorin... andemm all’aria... ...sì...
credegh ai omen ti... pesg della rogna...»
...che mariettina fina!... ...«l’ost dell’Isola!...
t’ee vist? t’ee vist?... el t’à ingorgaa la fogna!...
amor platonech del mercant de vin!!»
Manco le scolta... al de là della piazza...
– quanti fioeu! – ciazza de sô sfacciada!
Intant che ghe preparen on ballin
in cusina, la toeu la russumada...

...Mattina!... mo, come ona volta, in pee
le troeuva e pronta all’opra la padrona,
la tas e la dragonna... «In dove tocchen
sporchen, sti malarbetti puttanee...
...i sciori... i sciori... pissen... caghen... forchen...

vardel chi sto lenzoeu!... vuij che te imparet
a viv! a tirascià la fin del mes
on farlocch de paes, on tambarlan
come te see l’è meij che te se sparet»

El post disnaa le passa tra el divan

e la finestra... gh’è nient per lee?
nagott de fa? la monda la lattuga,
dopo la giuga con el Walterin...
«Besogna desgaggialla!»... «te faree
el Gabrieli e poeu l’avvocatin!»

Colen i dì... gh’àn ditt che gh’è ona lettera
per lee che dev rivà... che l’è già in strada;
quand la sarà rivada... l’andarà!...
«Com’è, l’è chì ancamò?» «Ah sì... la lettara
se no la riva a sa po minga a na...

...a specciom...»

In saletta gh’è on’alzada
de veder... la regoeuij i letterinn,
i cartolinn, i tallonitt di vaglia,
i belietitt de tutta la passada
di so tosann che giren per l’Italia

e scriven a la Olga e la saluden!
«Firenze... Piazza della Signoria...
un bacio dalla Cia... ...Susi... Pisa,
lung-Arno... oh bell... chi l’è la Susi? Muden
i nomm... come se fa?» «Quella barbisa,

te se regordet no, quell coo de broccol
che gh’era chi sotta Natal?»

...Desember,
è rivaa giò Desember e la Olga
l’è come semper sul palett del roccol,
fermo quell sciguetton de quella Olga,

e come semper in la bassiletta
de quell’alzada raspi cartolinn
e letterinn e tallonitt de vaglia
de tutta la passada, l’involada
di so tosann che giren per l’Italia...

e semm a Pasqua! In settimana santa
la Cici la retorna da Triesta!
chi disariss che questa l’è la tosa
d’on temp? la se pavanna... la se incanta...
la se cocchetta al specc come la sposa

bella! la podariss avegh in banca
on cunt-corrent coi so travellers’cheques
se no fuss per quell becch che le sperluscia!
«El Gamba... el Gamba! lu! a la palanca
el mira... ai ori e minga a ti...bauscia!»

La guarda in straa... (gottina) ...«oe, tambor,
parli con ti!» ...la fa ona ridadina,
la ghe cantarellina su... la mett
la cloche... el trench... (piovisna) «tapp e bor!»
«Saluda el Milio» «Razza de servett

te gh’en cavet on’ostia!» «Polda, brava
ti, on salt a toeu ‘na macchina» «Saluda
el Barba» «Muda el coo, tarlucch» ...l’è andada!

...e semm a Luij... la piazza la se sbava
a la caldana e vuij che impolonada
te la doeuget la Olga col faccion
pocciaa in la mezzaluna dell’inguria!
Oh mes della goduria!... la pipina
la trionfa in Liguria! ai stazion
balnear la porten, a Cortina,

a Sulden, a Trafoi... tosann... tosann...
pianten i cà... no resta coi metress
che qui papa de gess a Ferraost,
qui pampaluga vecc; sciorinn... tosann
dall’Albenga all’Ardenza al sol d’Agost...

...ona fera... on’immensa passerera;...
tosann... sciorinn l’è tutta ona mes’ciaia
sola... on trass in pataja alla serenna,
on rid alla bagaja... la bandera
l’è dell’Olga che impera... l’è la crenna

in tripudi che buij, che se desbria
in l’ultema allegria!

Dan-daran-dan Luzia...
sotta a quell cassinott
ghe sta la veggia stria
che fa balla i pigott...

Del mond che se sputtana a la roversa,
la se scandalla la galanta-donna!
Dal so bus le spiona... «i segn... i segn...»
La giubela... la ghigna... la se inversa...
la tira giò madonn... la s’ceppa i legn...

imbestiada in de la corridora
stretta tra la stramezza e la stuetta.
Utunni... Utunni... odor di pagn che suga...
...on’ora... dò... e dopo on’altra ora
anmò e d’ora in ora (oh temp in fuga!)

utunni... primaver... estaa e inverna,
l’imperadora della foinera
Olga, madamm carnera, inveggionida
troeuvi, che la se intardia, la descerna
el fond della soa opara finida;

che la Polda l’è a Roma in sul casott,
e la Lola l’è a Bari in sul casott,
e la Cici l’è a Bressa in sul casott,
e la Susi la incrosa in sul casott
la Totò che la torna dal casott!...

e cà, e donn, e cà... per quant la gira
l’oeucc... olter no la ved d’intornavia!

(...Dan-daran-dan Luzia...)

III
...piangiolenta
ven giò quella campana su la sira
...Vesper a san Lorenz...
...vun che le senta

el disaria che quella campana
la piang adoss a ona giornada inutil!
Ranchi e me vuti! Ooh come se stenta
a viv!... ...l’è melanconega, l’è grama
la Vedra prima che la se indormenta!...

Questa l’è l’ora della poveraja,
di barbon della mura, di gavett
de sbobba, di veggett... e la me tenta
vuna de sti donnett che se sparpaja...
...Vesper a San Nazar...

...la sura Menta...

«In nomine Patris...» ...la Menta matta...
...«et Filii... et Spiritui...» ...de basell...
...«Sancti... amen...» ...in basell... la veggia stria
dell’abain... (l’à saraa in cà la gatta...)
la moeuv in cort... (dan-daran-dan Luzia)...

armada de sportina e d’ombrellin!
...vesper a sant Antoni... la tontogna,
la topicca, la rogna... Bottonuu...
– negozio consorziato – ...col manin...
...«o già» ...la scanza i fioeu......«a dà via el cuu,

manovra!... la mia man... son su la mia
man!...» ...Traversà! – straluster – ...la traversa
e l’è de là... la sterza in Zebedia!

Gh’è ona portina falsa in Zebedia
che te s’incorget manch che la ghe sia.

L’è ona portina piccola in del mur
della gesa... di volt... ai funerai
la derven... quasi mai.

Inarchettada
la veggettina, in gropp, tra el ciar e el scur,
l’è lì, contra quella porta sarada.

«Ven foeura!» ...(col didin)... «...che te see denter!
ven foeura!» ...ai sotterani... la te porta,
sotta, a ona sorta de depòset... «...Foeura...
ven foeura, ch’el soo ben che te see denter!...»
I catafalch di mort gh’è giò! «...ven foeura!»

...i candelaber... «Foeura!» tutt a ‘n bott
quella parolla della mucettina
de pagn alla portina la dà gent,
la tira gent in gir... ghe se fan sott...
«ven foeura!...» ...i scal di parador gh’è dent...
...i parament de mort... i cass de mort...
– negher... listaa in argent! –

...«Alla Marianna!
daghella a la Marianna!...» ...on bagaiott
in spicciola... «Marianna!» ...on omm coi scorb,
la rebuttonen... gh’hin a doss... in crott!...

la salta in pee... sgavascen... la strietta
la sgoratta, la sbatt... «... alla Marianna!»...
«...la fava la puttana!...» «Viliacchi...
Viliacchi...» ...a quella bicicletta...
...daij!!... ...«su la crappa l’ombrellin t’el spacchi!»

ghe streppen la borsetta... «Marianna!»
«Farabutti!» ...el velett... la se repara
in de la portinara... la se intana
in de la porta in faccia... «Marianna!»
«Viliacchi... l’è morta la Marianna,

morta... mi son la Menta... o scior... o scior...
el ved cossa m’an faa?... el sottanin...
m’àn scincaa l’ombrellin... bardassi!!... a mi,
a mi, della puttana,
a mi che me doveven dà in Castell
i me stanz, i me stanz che me vegneven
...o scior... e sont andada
e no voreven dammi
e m’àn traa adree per sbattom su ona strada
ona carta bollada,
ona carta bollada.»

La se desa
intant, la se cavessa e qui oggitt
la guzza intorna... pù
nissun gh’è lì,
hin andaa via...
hin andaa via tucc... le ris’cia in strada,
la va... la va... – i preij – (Cugini Praga)...
– i preij – la va... tin... tin...
tin... tin... sportina
della spesa... veletin
...dondignand... tontognand...
tacch al mur della Gesa.

Libri

2

Commenti (0)

Condividi
Accedi per pubblicare un commento.

Ancora nessun commento. Sia il primo a commentare.